24 Haziran'dan 31 Mart'a: İki Seçim Arası Türkiye'de Siyasal Kutuplaşma

En son güncellendiği tarih: Şub 1

Friedrich Ebert Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği, Türkiye Sosyal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı (TÜSES) ve Sosyal Demokrasi Vakfı (SODEV) ile ortak yaptığımız "24 Haziran'dan 31 Mart'a: İki Seçim Arası Türkiye'de Siyasal Kutuplaşma" adlı projemiz tamamlandı.

Son yıllarda yapılan birçok araştırma, Türkiye’de farklı siyasal eğilimlere sahip birey ve gruplar arasındaki toplumsal kutuplaşmanın yoğunlaşıp, kalıcılaştığına işaret etmektedir. Farklı partilerin seçmenleri arasında artan sosyal mesafe ve siyasal hoşgörüsüzlük, toplumun en çok siyasallaştığı seçimler döneminde kamplaşmayı keskinleştirmekte ve seçmenin konsolide olmasını sağlamaktadır.


Türkiye’de 2011’den bu yana siyasal, sosyal ve ekonomik açıdan yaşanan çarpıcı birçok gelişmeye rağmen, 2011-2019 arası yılda ortalama bir kez sandığa giden seçmenin kararında çok büyük değişimler gözlemlenmemiştir. Özellikle günümüz ittifak siyasetinin temelinin atıldığı 2015 yılından bu yana, iktidar ve muhalefet seçmen bloklarının adeta donduğu söylenebilir.


Farklı partilerin seçmenlerinin oluşturduğu demografik, sosyoekonomik ve kültürel kümelenmelere bakıldığında, siyasi partilerin din, mezhep, etnik köken ve hayat tarzı gibi kimliksel hatlarda medyana gelen kutuplaşmadan sıyrılamadığı net bir şekilde görülmektedir. Nitekim, seçmenlerin büyük bir bölümü ekonomi, eğitim, işsizlik ve adalet gibi temel konularda benzer düşünseler dahi, mevcut koşullarda siyasi partilerle algısal olarak özdeşleştirilen kimliksel temsiller, oy verme davranışı açısından daha etkili bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu da 24 Haziran 2018 seçimlerinde seçmen geçişinin bloklar arasından ziyade, bloklar içi gerçekleşmesinin en önemli sebeplerinden biridir.


Son yıllarda Türkiye’deki tüm siyasi partilerin kimliklere sıkışmışolmasıyla birlikte seçmenin oy verme davranışının temel siyasal, sosyal ve ekonomik sorunlardan ziyade kimliksel kutuplaşmanın yarattığı dinamiklerce belirleniyor olması, son birkaç seçimde gözlemlenen seçmen bloklarındaki donmanın en temel sebebidir. Bir başka deyişle, ekonomi, işsizlik, eğitim ve adalet gibi birçok konuda memnuniyetsizlik AKP ve MHP tabanı dahil seçmenin geneline yayılmışolsa da, bu durum şimdiye kadarki seçimlerde iktidar bloğundan muhalefet bloğuna kayda değer bir seçmen geçişine yol açmamıştır.


İktidar ile birlikte muhalefet partilerinin de kimliklere sıkışması, performanslarından bağımsız bir şekilde tabanlarını büyük ölçüde korumalarına yardımcı olmuştur. Bununla birlikte muhalefetin partileri, Türkiye’nin gidişatından memnun olmayan AKP-MHP seçmenini kendilerine çekemediği gibi, bunun sebepleri üzerine etraflıca bir değerlendirme yaptıklarına dair bir emare de bulunmamaktadır. Oysa bu mesele seçimleri hangi parti ya da partiler tarafından kazanılacağının çok ötesinde, temsili demokrasinin ve hatta en genel anlamda siyasetin tüm kurumlarıyla işlerliğini ilgilendirmektedir. Üstelik kimlik temelli kutuplaşmanın siyasal toplumun farklı aktörlerince sürekli kullanılarak yeniden üretilmesi, bir arada barışiçinde yaşama zarar vermektedir.


Bu bağlamda kimliksel kutuplaşmanın sürecinin hem sebep hem de sonuçlarından biri olan bloklar içi seçmen donmasına odaklanan araştırmalar bir başka seçimin arifesinde olduğumuz bu dönemde daha da önem kazanmaktadır. Bu amaçla başladığımız araştırmamıza; “Türkiye’de seçmenler Türkiye’nin temel sorunlarına nasıl yaklaşmaktadır ve kutuplaşma bu yaklaşımları ne yönde etkilemektedir?”, “Türkiye’de seçmenler kutuplaşmanın diğer tarafındaki partilere nasıl bakmaktadır” ve özellikle “bu kutuplaşma hangi noktalarda şiddetlenmektedir ve hangi noktalarda kırılmaya uğrayabilir” gibi sorular yön vermiştir.


Proje Ekibi: Edgar Şar, Seren Selvin Korkmaz (Proje Koordinatörleri), Arif Safa Yükselay, Ayşe Yanmaz, Burak Ak, Gülçin Karabağ, Özer Özkan, Selen Duruşkan


Projenin raporuna buradan ulaşabilirsiniz.


Raporun Yönetici Özeti'ne buradan ulaşabilirsiniz.


IstanPol, projenin her aşamasındaki katkılarından ötürü Infakto ile Facility Istanbul'a ve çalışmanın yürütülmesindeki işbirliklerinden dolayı SODEV ile TÜSES'e teşekkür eder.


İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü

Caferağa Mah. Muvvakithane Cad. Çakıroğlu İş Merkezi No: 26/61

Kadıköy - İstanbul